John Lennon: Ένα αγόρι με φαντασία

Σημάδεψε ανεξίτηλα, ως ιδρυτικό μέλος των θρυλικών Beatles αλλά και με τη μετέπειτα σόλο πορεία του, μια ολόκληρη εποχή. Εμπνευσμένος συνθέτης, «γεννημένος» ερμηνευτής, ενεργός πολίτης, ο John Lennon λατρεύτηκε όσο ελάχιστοι καλλιτέχνες στην ιστορία της τέχνης του 20ου αιώνα. Υπερασπιστής της ειρήνης και της αγάπης, απέκτησε φανατικό κοινό σε όλο τον κόσμο και συνέχισε να γράφει μουσική και μετά την διάλυση των «Σκαθαριών». Εκδήλωσε την κάθετη αντίθεσή του στον πόλεμο του Βιετνάμ και στη βία. Προσέφερε τις δυνάμεις και τα δώρα που συνόδευαν τη διασημότητα που είχε κερδίσει, στον αγώνα για έναν καλύτερο κόσμο, σαν γνήσιο παιδί των 60ς. Στις 8 Δεκεμβρίου του 1980, δολοφονήθηκε από τον Μαρκ Ντέιβιντ Τσάπμαν, έξω από το διαμέρισμά του στη Νέα Υόρκη. Ακόμη και σήμερα, πολλοί είναι εκείνοι που πιστεύουν ότι πίσω από τη δολοφονία του βρίσκονταν φορείς μιας διεφθαρμένης εξουσίας, που δεν του συγχώρεσε ποτέ την στάση του.

Το νήμα της ζωής του John Lennon άρχισε να ξετυλίγεται στις 9 Οκτωβρίου του 1940. Τότε, είδε για πρώτη φορά το φως του ήλιου σε ένα νοσοκομείο του Λίβερπουλ. Γονείς του ήταν ο Φρέντι και η Τζούλια Λένον. Τέσσερα χρόνια μετά τη γέννησή του, το ζεύγος Lennon χώρισε. Ο John μεγάλωσε χωρίς την πατρική στοργή, υπό την προστασία της μητέρας του και, κυρίως, της θείας του, Μίμι. Τον Ιούλιο του 46, ο Φρέντι Λένον, επαγγελματίας ναυτικός, επέστρεψε στην Αγγλία και ζήτησε από την σύζυγό του Τζούλια να του επιτρέψει να πάρει μαζί του τον John στη Νέα Ζηλανδία. Εκείνη αρνήθηκε και τότε από κοινού αποφάσισαν να προχωρήσουν σε μια συμβιβαστική λύση την οποία θα επιθυμούσε και ο John. Το αγοράκι αποφάσισε να παραμείνει με τη μητέρα του και δεν ξαναείδε τον πατέρα του την επόμενη εικοσαετία. Τον καλοκαίρι του 55, με προτροπή της μητέρας του, ο John άρχισε να μαθαίνει κιθάρα. Η θεία Μίμι του αγόρασε την πρώτη του κιθάρα, μια φτηνή «μαθητική» κιθάρα των 17 λιρών. Στις 15 Ιουλίου του 58, ένας μεθυσμένος αστυνομικός κτύπησε με το αυτοκίνητό του την Τζούλια Λένον τραυματίζοντάς την θανάσιμα. Ο άδικος και αναπάντεχος χαμός της μητέρας του τον επηρέασε βαθύτατα. Βρήκε καταφύγιο στη μουσική, τη ζωγραφική, το αλκοόλ.

Σταδιακά, το ενδιαφέρον του για τη μουσική μεγαλώνει. Η μεγάλη του αγάπη είναι το ροκ εν ρολ -εμφανέστατη στις διασκευές που έπαιζαν την πρώτη περίοδο τους οι Beatles - και οι ροκαμπιλάδες που κυριαρχούν στ’ αυτιά του είναι οι Ελβις, Έντι Κόχραν, Μπάντι Χόλι και Τζιν Βίνσεντ. Σε ηλικία 16 ετών δημιούργησε το ερασιτεχνικό συγκρότημα Quarrymen, ένα γκρουπάκι που έπαιζε skifle, μια μουσική τάση της εποχής στην οποία αναμιγνύονταν στοιχεία ιρλανδικής μουσικής με rhythm-n-blues. Οι Quarrymen έδωσαν κάποιες μίνι-συναυλίες στο σχολείο του Lennon, και λίγο αργότερα γνωρίζεται με τον Πολ ΜακΚάρτνεϊ, τον οποίο και προσκαλεί να γίνει μέλος του γκρουπ. Εκείνος δέχεται και του συστήνει τον φίλο του, Τζορτζ Χάρισον.

Αποφοιτώντας από το Λύκειο ο John συνέχισε τις σπουδές του στο κολέγιο, στο τμήμα καλών τεχνών, ακολουθώντας τη συμβουλή ενός καθηγητή του. Εκεί, γνωρίστηκε με την Σίνθια Πάουελ, με την οποία συνδέθηκε. Το 1960, ο Λένον, ο ΜακΚάρτνεϊ, ο Χάρισον ο Στιούαρτ Σάτκλιφ και ο Πιτ Μπεστ ιδρύουν τους Silver Beatles(Ασημένια Σκαθάρια) -ο θρύλος λέει πως πήραν το όνομα ακολουθώντας το παράδειγμα των Crickets(Γρύλοι). Πολύ σύντομα συντόμευσαν το όνομα τους σε σκέτα Σκαθάρια κι άρχισαν να δίνουν παραστάσεις σε διάφορα νυχτερινά κέντρα στο Μπέρκσαϊρ και το Λίβερπουλ. Στη Γερμανία παίρνουν το βάπτισμα του πυρός κι ηχογραφούν για πρώτη φορά, ως support group του άγγλου τραγουδοποιού Τόνι Σέρινταν. Γυρνώντας στην Αγγλία, μετά την ιδιαίτερα εκπαιδευτική εμπειρία του Αμβούργου, ο Σάτκλιφ τους εγκαταλείπει για να συνεχίσει τις καλλιτεχνικές σπουδές του.

Τα Σκαθάρια δίνουν διαρκώς συναυλίες, κυρίως στην περιοχή Merseyside, όπου βρισκόταν το μετέπειτα διάσημο (χάρη σε αυτούς) Κάβερν Κλαμπ. Εκεί τους ανακάλυψε και ο μετέπειτα μάνατζέρ τους, Μπράιαν Έπσταϊν, ιδιοκτήτης τοπικού δισκάδικου. Την Πρωτοχρονιά του 62, οι Μπιτλς πραγματοποίησαν ένα δοκιμαστικό για λογαριασμό της εταιρίας Decca Records αλλά απορρίφθηκαν. Ο Επσταϊν, ιδιοφυής μουσικόφιλος και πεισματάρης μάνατζερ, τους βοήθησε να πραγματοποιήσουν ακόμη ένα δοκιμαστικό, αυτή τη φορά για την EMI Records. Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό και οι Beatles υπέγραψαν στην Parlophone, θυγατρική της EMI. Κάπου εκεί τοποθετείται και η πρώτη αλλαγή στην στάση του Πολ, ο οποίος μοιάζει να σοβαρεύει κάπως. Οι υπεύθυνοι της εταιρίας, έκριναν ότι ο ντράμερ Πιτ Μπεστ δεν ήταν ο κατάλληλος για το συγκρότημα- κι ο ίδιος ήθελε, εξάλλου να ζήσει μόνιμα στη Γερμανία. Για αυτό το λόγο τον αντικατέστησαν με τον Ρίνγκο Σταρ, που ήδη γνώριζαν και συμπαθούσαν οι άλλοι τρεις. Η «μαγική» σύνθεση των Beatles είχε ολοκληρωθεί. Αυτή η τετράδα νεαρών έμελλε να κατακτήσει τον κόσμο προκαλώντας φαινόμενα μοναδικά σε οποιοδήποτε μέρος της υφηλίου ταξίδευε για συναυλίες. Η λέξη «Μπητλομανία» γεννιέται αυτή την περίοδο.

Στις 23 Αυγούστου του '62, ο Λένον ενώνεται με τα ιερά δεσμά του γάμου με την Σίνθια Πάουελ. Λίγο καιρό πριν η Σίνθια του είχε ανακοινώσει ότι είναι έγκυος, κάτι που επίσπευσε το γάμο τους. Στις 8 Απριλίου του 63 ήρθε στον κόσμο ο πρωτότοκος γιος του John Lennon, ο Τζούλιαν. Το καλοκαίρι του ίδιου έτους, και συγκεκριμένα στις 3 Αυγούστου, οι Beatles πραγματοποίησαν την τελευταία τους εμφάνιση στο Κάβερν Κλαμπ. Στη συνέχεια, ο Επσταϊν τους εξασφάλισε μια θέση στο σόου του Εντ Σάλιβαν τον Φεβρουάριο του 64. Η εμφάνισή τους στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία. Υπολογίζεται ότι 72 εκατομμύρια τηλεθεατές τους παρακολούθησαν εκείνο το βράδυ. Έκτοτε, η φήμη τους άρχισε να εξαπλώνεται με ταχύτητα...φωτός.

Το συγκρότημα περνούσε ατελείωτες ώρες στο στούντιο ηχογραφώντας το ένα hit μετά το άλλο. Ο John και ο Πολ υπογράφουν, κατόπιν κοινής τους απόφασης, όλα τα τραγούδια μαζί, παρ’ όλο που Το γυναικείο κοινό παγκοσμίως αποτελεί το πιο φανατικό και διχάζεται, σε φανς του Πολ και φανς του John. Η στάση ζωής των δύο φίλων έχει αρχίζει να αλλάζει- κι όχι με τον ίδιο τρόπο. Ήταν ούτως ή άλλως σαφές από την αρχή ότι ο Πολ και ο John ήταν δύο τελείως διαφορετικοί άνθρωποι («το καλό παιδί», ο clean cut νέος, ή όπως έγραψε κάποτε ο διάσημος μουσικοκριτικός Λέστερ Μπανκς, «οι Beatles: τρία ρεμάλια κι ένας βιβλιοθηκάριος»), κάτι που ωστόσο δεν τους εμπόδισε, επί σειρά ετών, να γράψουν μαζί, σε συνδυασμό και με τα άλλα δύο Σκαθάρια, καταπληκτικά τραγούδια. Ο John επιδεικνύει μεγαλύτερη ευαισθησία στα κοινωνικά δρώμενα, είναι ένα γνήσιο παιδί των 60ς. Πειραματίζεται με ψυχοτρόπα, αναζητεί τρόπους να ανοίξει τους ορίζοντές του, γίνεται «ο διανοούμενος» του γκρουπ. Ωστόσο παραμένουν ενωμένοι. Η συνεργασία του με τον Πολ, ωστόσο, σε επίπεδο σύνθεσης, παραμένει άριστη. Οι δυο τους δημιουργούν συνεχώς, γράφουν, διαμορφώνουν τη σκηνή του 60.

Η γνωριμία του John με τη Γιόκο Ονο είναι ένα κρίσιμο σημείο στην ζωή του: συναντιούνται τον Νοέμβριο του 66, και ο John γοητεύεται αφάνταστα από αυτή την γιαπωνεζο-αμερικανίδα αβάν-γκαρντ καλλιτέχνιδα που ανήκει στο κίνημα Fluxus. Η μεταξύ τους σχέση εξελίχθηκε σε ένα θυελλώδη έρωτα, που οδήγησε σε διάλυση τον - ήδη κλονισμένο- γάμο του με τη Σύνθια. Τον Αύγουστο του 67 η Σύνθια καταθέτει αίτηση διαζυγίου. Μετά τον χωρισμό του με την Πάουελ, ο John εκφράζει τις διαφοροποιημένες μουσικές του ανησυχίες κυκλοφορώντας, μαζί με την Γιόκο, τον δίσκο Unfinished Music, No1: Two Virgins, στο εξώφυλλο του οποίου οι δυο τους φωτογραφίζονται γυμνοί. Ανταλλάσσουν όρκους αιώνιας αγάπης και αφοσίωσης με την Γιόκο Όνο στις 20 Μαρτίου του 69 στο Γιβραλτάρ.

Λίγες ημέρες μετά το μυστήριο του γάμου, το ζεύγος κατέλυσε στο ξενοδοχείο Άμστερνταμ Χίλτον προκειμένου να περάσουν τον μήνα του μέλιτος. Οι νεόνυμφοι παρέμειναν επί μια εβδομάδα στο κρεβάτι τους, στο οποίο φωτογραφήθηκαν, θέλοντας με αυτόν τον τρόπο να περάσουν ένα μήνυμα ειρήνης κι έρωτα. Είναι η εποχή του Make Love Not War. «Ήταν μια κίνηση διαμαρτυρίας για τις συμφορές και τη βία που υπάρχουν στον κόσμο» θα πει ο John αργότερα. Στις 31 Μαρτίου, το φιλμ της Ονο με τίτλο «Rape» έκανε πρεμιέρα στις κινηματογραφικές αίθουσες. Πριν την προβολή, ο Lennon και η Όνο παραχώρησαν από κοινού συνέντευξη Τύπου όπου εμφανίστηκαν και οι δύο μέσα σε μια τεράστια σακούλα- συμβολισμός που ερμηνεύτηκε ως απόπειρα άμβλυνσης της προκατάληψης που «βασανίζει» τις διαπροσωπικές σχέσεις. Αρχίζει πλέον να διαχωρίζει εαυτόν αγρίως. Το White Album ηχογραφείται με πολύ διαφορετικό τρόπο: κάθε Σκαθάρι μπαίνει στο στούντιο και ηχογραφεί τις ιδέες του. Η αντίστροφη πορεία των Beatles έχει αρχίσει - πολλοί τη χρεώνουν στην Γιόκο Όνο, αλλά επρόκειτο απλώς για την φυσική πορεία και εξέλιξη των πραγμάτων: οι τέσσερις νέοι είχαν ωριμάσει, και ξαφνικά η προσωπική έκφραση του καθενός πρόβαλλε ως πρωταρχική ανάγκη. Οι διαφορές τους έγιναν πιο σημαντικές από όλα τα στοιχεία που τους κρατούσαν τόσα χρόνια ενωμένους. Και βέβαια, ο John Lennon ήταν ένα αψίθυμο παιδί.

Τα Σκαθάρια θα κυκλοφορήσουν άλλους τρεις δίσκους μετά το Λευκό Αλμπουμ: Yellow Submarine(1969), Abbey Road(1969) και Let It Be(1970). Κατά την διάρκεια της «κρεβατικής» τους διαμαρτυρίας στο Άμστερνταμ, ο Lennon μαζί με την Όνο ηχογραφούν το «Give Peace a Chance», ένα τραγούδι-σταθμό στα χρονικά, που συνεχίζει να αποτελεί αγκάθι (η μετάδοσή του είχε απαγορευτεί στη Μ. Βρετανία κατά τη διάρκεια του πολέμου του Κόλπου). Η πορεία του ζεύγους, η αυτονόμηση του John δείχνουν ξεκάθαρα αυτό που έρχεται. Τον Απρίλιο του 1970 ο Πολ ανακοινώνει την διάλυση του γκρουπ, προκαλώντας την μήνι του John, μεγάλο μέρος της οποίας διοχετεύτηκε στο άλμπουμ John Lennon/Plastic Ono Band, ένα δίσκο απόλυτης ειλικρίνειας, ο οποίος συνοδεύτηκε από μια αποκαλυπτικότατη συνέντευξη του στο Rolling Stone. Οι Μπητλς διαλύονται, ο κύκλος έχει κλείσει. Και τα τέσσερα «Σκαθάρια» ακολουθούν έκτοτε σόλο καριέρες. Έχοντας πάντοτε την Γιόκο Όνο στο πλευρό του κυκλοφόρησε τον Σεπτέμβριο του 71 το άλμπουμ «Imagine», ένα από τα πιο επιτυχημένα άλμπουμ όλων των εποχών.

Με τη «βοήθεια» του Τύπου, αλλά και λόγω των διαφορετικών δρόμων που είχαν επιλέξει να ακολουθήσουν, οι - μετά τη διάλυση των Beatles - σχέσεις μεταξύ των μελών του μεγαλύτερου συνθετικού ντουέτου όλων των εποχών, Πολ ΜακΚάρτνεϊ και John Lennon, πάνε από το κακό στο χειρότερο. Κάποια προσβλητικά μηνύματα προς τον Lennon που ανιχνεύουν οι γνώστες σε τραγούδια του Πολ ΜακΚάρτνεϊ στο σόλο άλμπουμ του «Ram», θα απαντηθούν από το Lennon μέσω του τραγουδιού του, «How do you sleep».

Τελικώς, οι φιλικές τους σχέσεις αποκαταστάθηκαν τον Φεβρουάριο του 72 όταν οι δυο τους συναντήθηκαν στη Νέα Υόρκη. Λίγο καιρό μετά, ο Lennon ανέβηκε στο βήμα σε ένα συνέδριο ειρήνης που διοργανώθηκε στην πόλη. Καταδίκασε την τακτική των ΗΠΑ να κηρύξουν τον πόλεμο στο Βιετνάμ και έκανες έκκληση ώστε να τερματιστεί αυτός το συντομότερο δυνατόν. Αυτή του η κίνηση αναστάτωσε την αμερικανική κυβέρνηση. Μερικές εβδομάδες μετά, ενέκυψε εντελώς ξαφνικά θέμα σχετικά με τη νομιμότητα της παραμονής του Lennon στις Ηνωμένες Πολιτείες καθώς ούτε αυτός ούτε η Γιόκο Ονο ήταν Αμερικανοί πολίτες. Παρά ταύτα, δεν εκδιώχθηκαν από την χώρα.

Αντίθετα, το 1973 μετακόμισαν σε διαμέρισμα του κτιρίου Ντακότα της Νέας Υόρκης - έβλεπαν το Σέντραλ Παρκ από την αίθουσα όπου είχε τοποθετηθεί το περίφημο λευκό πιάνο του John. Στις 7 Οκτωβρίου του 1975, δικαστήριο της περιοχής εκδίδει απόφαση απέλασης του Lennon από τη χώρα. Όμως, δύο ημέρες αργότερα, ανήμερα των 35ων γενεθλίων του, η Ονο φέρνει στον κόσμο το δεύτερο γιο του John Lennon, τον Σον Ταρό. Στις 27 Ιουλίου του 1976 δόθηκε άδεια μόνιμης παραμονής στον Lennon και έτσι λύθηκε οριστικά το πρόβλημα που τον ταλαιπώρησε για περίπου τέσσερα χρόνια...

Μετά την γέννηση του γιου του, ο John μπήκε σε μια καινούργια φάση της ζωής του: η μουσική πέρασε σε δεύτερη μοίρα - αυτό που τον γέμιζε περισσότερο ήταν η οικογένεια του, και η προοπτικής της δημιουργίας διαφόρων art-concept μαζί με την Γιόκο. Χαλαρά, θα κυκλοφορούσε και κάποιους δίσκους. Το καλοκαίρι του 1980, υπέγραψε συμβόλαιο με την Geffen Records, και τον Νοέμβριο ο δίσκος Double Fantasy, ένας συνδυασμός υλικού του John και της Γιόκο, κυκλοφόρησε στα δισκοπωλεία. Οι κριτικοί τον υποδέχτηκαν θερμά, και όλα έδειχναν πως άρχιζε μια νέα φάση στην καριέρα του John. Αλλά η ιστορία πήρε μια διαφορετική τροπή.

Τον Οκτώβριο του 1980, ο Μαρκ Ντέιβιντ Τσάπμαν κατέφτασε από την Χονολουλού στη Νέα Υόρκη. Σκοπός του ταξιδιού του ήταν να σκοτώσει τον John Lennon. Ο Τσάπμαν, ψυχικά διαταραγμένο άτομο, θεωρούσε τον Lennon υποκριτή και πίστευε πως μόνο εάν τον σκότωνε θα μπορούσε να βρει πνευματική γαλήνη. Παρέμεινε πέντε ημέρες στη Νέα Υόρκη και επισκέφθηκε το κτίριο Ντακότα όπου διέμενε ο Lennon. Επάνω του είχε ένα περίστροφο, το οποίο ωστόσο δεν ήταν εφοδιασμένο με σφαίρες. Στις 11 Νοεμβρίου, κάλεσε τη γυναίκα του και της αποκάλυψε το σχέδιό του. Εκείνη, κατόρθωσε να τον μεταπείσει και του πρότεινε να επιστρέψει στη Χονολουλού όπως και έγινε. Παρά ταύτα, ο Τσάπμαν γύρισε εκ νέου, μόνος, στη Νέα Υόρκη στις 5 Δεκεμβρίου με στόχο αυτή τη φορά να εκπληρώσει το σχέδιό του. Τρία εικοσιτετράωρα μετά, πλησίασε τον John Lennon ζητώντας του ένα αυτόγραφο πάνω στο καινούργιο του άλμπουμ με τίτλο «Double Fantasy». Αυτός υπέγραψε και ο Τσάπμαν τον ευχαρίστησε.

Λίγη ώρα αργότερα, έξω από το κτίριο Ντακότα, ο John Lennon και η Γιόκο Όνο κατευθύνονταν προς το διαμέρισμά τους. Ο Τσάπμαν που τους ακολουθούσε πυροβόλησε τον 40χρονο Lennon πέντε φορές στην πλάτη και τους ώμους. Εκείνος, αναφώνησε με έκπληξη «με πυροβόλησαν». Σύρθηκε έως το γραφείο της ασφάλειας του κτιρίου και κατέρρευσε. Η αστυνομία έφτασε στον τόπο του εγκλήματος έπειτα από δύο λεπτά και το ασθενοφόρο τριάντα δευτερόλεπτα μετά. Ηταν όμως πολύ αργά. Ώσπου να μεταφερθεί στο νοσοκομείο, ο John Lennon είχε αφήσει την τελευταία του πνοή. Στις 10 Δεκεμβρίου, η σωρός του αποτεφρώθηκε. Ο Τσάπμαν καταδικάστηκε. Και μια σειρά σεναρίων συνομωσίας είδαν το φως της μέρας. Ο θάνατος του John Lennon, με τόσο βίαιο τρόπο, απλώς προσέθεσε στο μύθο του.


Γιάννης Ιωαννίδης
 
Λίστα όλων των άρθρων